Kolagen – typy, właściwości, źródła. Rodzaje w suplementach

Kolagen to główne białko strukturalne w organizmie człowieka. Znamy 29 typów kolagenu, a w ludzkim ciele dominują typ I, II i III, które odpowiadają m.in. za elastyczność i wytrzymałość tkanek. W tym artykule przedstawiamy typy kolagenu oraz jego właściwości i funkcje. Znajdziesz tutaj również informacje o tym, gdzie występuje białko kolagenowe oraz z czego pochodzi kolagen, który zawierają suplementy diety.

Typy kolagenu

Naukowcy wyróżniają 29 typów kolagenów i dzielą je na kolageny fibrylarne i niefibrylarne.

• Kolageny fibrylarne – tworzą długie włókna o potrójnej helisie, czyli mają trzy skręcone ze sobą łańcuchy białkowe. Do tej grupy należą m.in. kolageny typu 1, 2, 3, 4, 5, 11 [1]. 
• Kolageny niefibrylarne – nie tworzą długich włókien kolagenowych. Są to m.in. kolageny typu 6, 9, 12, 14, 16, 19, 20, 21, 22 [1].

W ludzkim organizmie dominują kolageny fibrylarne typu 1, 2 i 3. Różnią się one między sobą miejscem występowania oraz funkcją, którą pełnią.

• Kolagen typu 1 – znajduje się w kościach, ścięgnach, skórze i rogówce oka. Nadaje tkankom wytrzymałość na rozciąganie [1].
• Kolagen typu 2 – występuje w chrząstce stawowej i nabłonku rogówki. Dzięki niemu tkanki są odporne na obciążenia mechaniczne [1-2].
• Kolagen typu 3 – jest obecny w skórze, niektórych narządach wewnętrznych (np. wątrobie i płucach) oraz w naczyniach krwionośnych. Bierze udział w odbudowie tkanek po urazach i nadaje im elastyczność [1] [3].

Pozostałe kolageny fibrylarne występują w:

• kolagen typu V – w kościach, skórze, rogówce oraz komórkach Schwanna, które znajdują się w obwodowym układzie nerwowym,
• kolagen typu XI – w chrząstce oraz dysku międzykręgowym,
• kolagen typu XXIV – w kościach i rogówce,
• kolagen typu XXVII – w chrząstce [4].

Te typy kolagenu występują w organizmie człowieka w mniejszych ilościach niż kolageny typu 1, 2 i 3, dlatego ich dokładne funkcje nie zostały zbadane. To samo dotyczy kolagenów niefibrylarnych. 

Wiemy jednak, że poszczególne kolageny niefibrylarne znajdują się w:

• kolagen typu VI – w kościach, chrząstce, rogówce, skórze oraz naczyniach,
• kolagen typu VII – w skórze, pęcherzu i śluzówce,
• kolagen typu VIII – w rogówce, naczyniach, kościach, mózgu, sercu, nerkach, skórze oraz chrząstce,
• kolagen typu IX – w chrząstce, rogówce oraz ciele szklistym,
• kolagen typu X – w chrząstce,
• kolagen typu XII – w skórze, ścięgnach oraz chrząstce,
• kolagen typu XIII – w komórkach śródbłonka, skórze, oku, sercu oraz mięśniach szkieletowych,
• kolagen typu XIV – w naczyniach, kościach, skórze, chrząstce, oku, nerwach, ścięgnach oraz macicy,
• kolagen typu XV – w naczyniach kapilarnych, skórze, nerkach, sercu, jajnikach oraz jądrach,
• kolagen typu XVI – w skórze, sercu, nerkach oraz mięśniach gładkich,
• kolagen typu XVII – w skórze,
• kolagen typu XVIII – w błonach podstawowych, nerkach, wątrobie oraz płucach,
• kolagen typu XIX – w mięśniach szkieletowych, śledzionie, gruczole krokowym, nerkach, wątrobie, okrężnicy oraz skórze,
• kolagen typu XX – w nabłonku rogówkowym,
• kolagen typu XXI – w naczyniach, sercu, żołądku, nerkach i mięśniach szkieletowych,
• kolagen typu XXII – w połączeniach tkankowych,
• kolagen typu XXIII – w sercu i siatkówce oka,
• kolagen typu XXV – w mózgu, sercu, oku oraz jądrach,
• kolagen typu XXVI – w jajnikach oraz jądrach,
• kolagen typu XXVIII – w komórkach systemu nerwowego,
• kolagen typu XXIX – w skórze [4].

Właściwości i funkcje kolagenu

Kolagen charakteryzuje się wysoką odpornością na rozciąganie i uszkodzenia mechaniczne, co jest związane z jego budową. Potrójna helisa, czyli trzy splecione ze sobą łańcuchy polipeptydowe, zapewnia mu bardzo dobrą stabilność mechaniczną. Poza tym kolagen tworzy uporządkowane włókna i sieci przestrzenne, które nadają tkankom odpowiednią sztywność oraz wytrzymałość [1-4].

Dzięki tym właściwościom kolagen pełni w organizmie wiele ważnych funkcji:

• jest podstawowym elementem strukturalnym wielu tkanek organizmu,
• wzmacnia strukturę kości, chrząstek, ścięgien i więzadeł,
• wspiera prawidłowe funkcjonowanie tkanki łącznej,
• zapewnia tkankom odporność na rozciąganie i chroni je przed uszkodzeniami mechanicznymi,
• pomaga utrzymać prawidłową budowę skóry oraz zachować jej jędrność i elastyczność,
• bierze udział w procesach wzrostu, przebudowy i regeneracji tkanek,
• wspomaga gojenie się ran i naprawę uszkodzonych tkanek,
• uczestniczy w utrzymaniu prawidłowej struktury naczyń krwionośnych [1-4].

Źródła kolagenu

Kolagen występuje wyłącznie w organizmach zwierząt, dlatego jego źródłem są przede wszystkim produkty mięsne. Znajdziesz go również w jajkach.

W przeliczeniu na 100 gramów najwięcej kolagenu zawierają:

• żelatyna spożywcza (sucha) – 85–90 g [5],
• skóra wieprzowa suszona – 35–60 g [6],
• skóra kurczaka – 25–30 g [7].

Jeżeli chcesz poznać więcej dobrych źródeł białka kolagenowego, przeczytaj nasz artykuł: W czym jest najwięcej kolagenu? Najlepsze źródła i przepisy na potrawy.

W roślinach nie ma kolagenu, ale niektóre z nich są źródłem proliny i glicyny. To aminokwasy, które organizm wykorzystuje do produkcji własnego kolagenu. W przeliczeniu na 100 gramów dużo tych związków zawierają:

• izolat białka sojowego – 4,96 g proliny i 3,6 g glicyny
• odtłuszczona mąka arachidowa – 2,3 g proliny i 3,15 g glicyny,
• nasiona słonecznika – 2,5 g proliny i 3,1 g glicyny [8-9].

Temat aminokwasów kolagenowych w roślinach przedstawiliśmy dokładniej w artykule Owoce, warzywa i zioła a kolagen: źródła aminokwasów i roślinne przepisy.

Źródła kolagenu w suplementach diety

Suplementy diety mogą zawierać kolagen rybi, wołowy, wieprzowy, drobiowy albo kolagen z membrany jaja kurzego. Przedstawiamy najważniejsze informacje na ich temat:

• Kolagen rybi – jego źródła to ryby słodkowodne i słonowodne. Surowcem są skóra, ości, płetwy i łuski, czyli produkty uboczne przemysłu rybnego. Kolagen rybi ma mniej wiązań krzyżowych pomiędzy łańcuchami białkowymi, dlatego wymaga delikatnej obróbki [10].
• Kolagen wołowy – powstaje ze skóry, kości i chrząstki bydła hodowlanego. Wymaga bardziej intensywnej obróbki niż kolagen rybi. Niektórzy unikają go z powodu negatywnego wpływu hodowli bydła na środowisko.
• Kolagen wieprzowy – pochodzi ze skóry i kości świń. Wykazuje duże podobieństwo do kolagenu ludzkiego. Wyróżnia się też bardzo dobrą stabilnością termiczną, ponieważ zawiera więcej proliny i hydroksyproliny [11]. 
• Kolagen drobiowy – jego głównym źródłem jest chrząstka kurczaka, a także skóra i kości drobiu. Zawiera przede wszystkim kolagen typu II, który jest ważnym składnikiem chrząstki stawowej.
• Kolagen z jaja kurzego – powstaje z membrany jaja, czyli cienkiej błony, która oddziela białko od skorupki jaja. To bardzo dobra propozycja dla wegetarian, a więc dla osób, które nie jedzą mięsa, ale nie wykluczają innych produktów pochodzenia zwierzęcego.

Niektóre suplementy łączą kolageny z różnych źródeł. Jako przykład możemy wskazać Ysto Collagen Your Skin, który zawiera peptydy rybie VERISOL® F oraz peptydy wieprzowe VERISOL® P. Badania naukowe potwierdziły pozytywny wpływ peptydów VERISOL® na skórę, włosy i paznokcie [12-14]. Ysto Collagen Your Skin zawiera aż 7500 mg kolagenu w jednej porcji i ma bogaty skład dodatkowy, dlatego jest liderem naszego rankingu kolagenów do picia.

Rodzaje kolagenu w suplementach diety

Suplementy diety mogą zawierać kolagen hydrolizowany, natywny albo liofilizowany. 

• Kolagen hydrolizowany

To kolagen, który został rozbity na mniejsze peptydy i aminokwasy. Kiedy go suplementujesz, spożywasz aminokwasy, z których organizm może budować własne białko kolagenowe. Dzięki małym cząsteczkom kolagen hydrolizowany jest dobrze wchłaniany w układzie pokarmowym [15]. Dlatego jeżeli chcesz suplementować kolagen, polecamy Ci właśnie suplementy z hydrolizatem, a szczególnie z markowymi peptydami, np. VERISOL® lub Naticol®.

• Kolagen natywny

To kolagen po delikatnej obróbce, który zachował strukturę potrójnej helisy, czyli układ trzech splecionych ze sobą łańcuchów białkowych. Wykorzystuje inny mechanizm niż kolagen hydrolizowany, ponieważ oddziałuje na grudki chłonne w jelitach, które rozpoznają go jako własny kolagen. Komórki układu odpornościowego otrzymują wówczas informację, że mają nie atakować i nie degradować własnego kolagenu. Nazywamy to zjawiskiem tolerancji doustnej [16]. Kolagenami natywnymi są m.in. Kolagen UC-II® i Collavant® n2.

• Kolagen liofilizowany

Ten rodzaj kolagenu przeszedł podobną obróbkę jak kolagen hydrolizowany. Różnica polega na tym, że nie był suszony w wysokiej temperaturze, co stanowi ostatni etap hydrolizy. W procesie liofilizacji kolagen jest suszony mrozem.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o kolagenie?

Kolagen to najważniejsze białko budulcowe w organizmach ludzi i zwierząt. Pełni wiele ważnych funkcji, m.in. wzmacnia strukturę kości, zapewnia tkankom odporność na rozciąganie oraz pomaga utrzymać prawidłową budowę skóry. W ludzkim ciele występują głównie kolageny typu 1, 2 i 3, przy czym w chrząstce stawowej dominuje typ 2, a w skórze typ 1 [1-3].

Naturalne źródła kolagenu to produkty pochodzenia zwierzęcego, a szczególnie żelatyna wieprzowa, skórki wieprzowe i skóra z kurczaka [5-7]. Rośliny nie zawierają tego białka, ale mogą być źródłem aminokwasów kolagenowych. Dlatego jeżeli stosujesz dietę wegańską, włącz do niej np. soję, nasiona słonecznika i mąkę arachidową, które są bogate w prolinę i glicynę [8-9].

Kolagen, który zawierają suplementy diety, może pochodzić z ryb, wołowiny, wieprzowiny, drobiu albo jaja kurzego. Możesz suplementować kolagen hydrolizowany, natywny albo liofilizowany. Polecamy hydrolizat, ponieważ układ pokarmowy bardzo dobrze wchłania tę formę kolagenu [15].

FAQ – pytania o kolagen

---

Suplement diety to środek spożywczy, a nie produkt leczniczy. Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem.

Źródła

Źródła:

1. Czubak K.A., Żbikowska H.M. „Struktura, funkcja i znaczenie biomedyczne kolagenów”, Annales Academiae Medicae Silesiensis 2014;68(4):245–254.
2. Karsdal, Morten & Leeming, D.J. & Henriksen, Kim & Bay-Jensen, A.-C. (2016). Biochemistry of Collagens, Laminins and Elastin: Structure, Function and Biomarkers. 
3. Nowicka-Zuchowska, A., & Zuchowski, A. (2019). Kolagen – rola w organizmie i skutki niedoboru.
4. Banaś, M., & Pietrucha, K. (2009). Typy i struktura białka kolagenowego. Zeszyty Naukowe Politechniki Łódzkiej. Chemia Spożywcza i Biotechnologia, 73: 93–103.
5. Djagny KB, Wang Z, Xu S. *Gelatin: a valuable protein for food and pharmaceutical industries.* Food Hydrocolloids. 2001
6. Li K et al. *Extraction and Characterization of Type I Collagen from Porcine Skin.* Polymers. 2022
7. Ahmad M, Benjakul S. *Characteristics of gelatin from chicken skin.* Food Hydrocolloids. 2011
8. Proline Rich Foods, USDA Nutrient Database, SR28.
9. Glycine Rich Foods, USDA Nutrient Database, SR28.
10. Yang, S., Zhang, S., Chen, M., Ma, D., Sun, Y., Zhang, X., Zhang, J., Zheng, X. i Zheng, H. (2026). Ekstrakcja, oczyszczanie i aktualny stan zastosowań kolagenu rybiego w biozgodności. Biophysica , 6 (1), 10. https://doi.org/10.3390/biophysica6010010 
11. Ahn, H., Gong, D. J., Lee, H. H., Seo, J. Y., Song, K. M., Eom, S. J., & Yeo, S. Y. (2021). Mechanical Properties of Porcine and Fish Skin-Based Collagen and Conjugated Collagen Fibers. Polymers, 13(13), 2151. 
12. Oesser, S.; Schunk, M.; Proksch, E.: Positive effect of fish-derived Bioactive Collagen Peptides on skin health. International Journal on Nutraceuticals, Functional Foods and Novel Foods, 2020.
13. Oesser, S.: The oral intake of specific Bioactive Collagen Peptides has a positive effect on hair thickness. International Journal on Nutraceuticals, Functional Foods and Novel Foods, 2020. 
14. Hexsel, D.; Zague, V.; Schunck, M.; Siega, C.; Camozzato, F.O.; Oesser, S.: Oral supplementation with specific bioactive collagen peptides improves nail growth and reduces symptoms of brittle nails. J Cosmet Dermatol. 2017 Dec;16(4):520-526. doi: 10.1111/.
15. León-López A., Morales-Peñaloza A., Martínez-Juárez V.M., Vargas-Torres A., Zeugolis D.I., Aguirre-Álvarez G. „Hydrolyzed Collagen—Sources and Applications.” Molecules. 2019;24(22):4031.
16. Park, K. S., Park, M. J., Cho, M. L., Kwok, S. K., Ju, J. H., Ko, H. J., Park, S. H., & Kim, H. Y. (2009). Type II collagen oral tolerance; mechanism and role in collagen-induced arthritis and rheumatoid arthritis. Modern rheumatology, 19(6), 581–589.

---