Czosnek niedźwiedzi ma długie, zielone liście, które możesz zbierać już od połowy marca – pamiętaj jednak, że dziko rosnący czosnek niedźwiedzi jest pod ochroną. Warto uprawiać tę roślinę w ogrodzie, bo słynie z wielu właściwości korzystnych dla zdrowia, m.in. przeciwzapalnych i antybiotycznych. W tym artykule znajdziesz też smaczne przepisy z czosnkiem niedźwiedzim.
Czosnek niedźwiedzi – jak wygląda?
Czosnek niedźwiedzi (łac. Allium ursinum L.) to bylina euroazjatycka, która powszechnie występuje także w Polsce i osiąga wysokość do 50 cm. Ma podziemną cebulę, która składa się z długoogonkowych nasad i lancetowate, ciemnozielone liście. To, jak wygląda czosnek niedźwidzi, poznasz szczególnie w maju, kiedy kwitnie kwitnie – białe kwiaty z kulistymi baldachami są osadzone na długich szypułkach.
Czosnek niedźwiedzi – kiedy zbierać?
Czosnek niedźwiedzi możesz zbierać już od połowy marca. Najlepiej zrobić to do końca kwietnia, zanim roślina zakwitnie, ponieważ wtedy ma najbardziej aromatyczne, młode i soczyste liście. W maju, kiedy czosnek niedźwiedzi kwitnie, jego liście twardnieją, stają się łykowate i tracą wyjątkowe walory smakowe.
Sprawdź także inne zioła lecznicze rosnące w Polsce.
Pamiętaj, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 2012 roku w Polsce czosnek niedźwiedzi został objęty częściową ochroną, od 2006 roku widnieje też na Czerwonej liście roślin i grzybów (dokumencie, który informuje o statusie zagrożenia poszczególnych gatunków).
Nie możesz zbierać dziko rosnącego czosnku niedźwiedziego, np. w lasach – grozi za to kara finansowa do 5000 zł. Wyjątek stanowią województwa: śląskie, małopolskie i podkarpackie, gdzie możesz uzyskać zezwolenie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (RDOŚ).
Gdzie zbierać czosnek niedźwiedzi?
Czosnek niedźwiedzi, mimo częściowej ochrony, jest dość pospolity. Rośnie na terenie całej Polski, jednak główne na południu, m.in. w Karpatach, Sudetach, Pogórzu, w Kotlinie Sandomierskiej i wyżynach. Preferuje gleby próchnicze i gliniasto-piaszczyste. Jest również cieniolubny i rośnie w miejscach o wysokim poziomie wód gruntowych (o dużej wilgotności).
Czosnek niedźwiedzi – uprawa
Uprawa czosnku niedźwiedziego w ogrodzie jest stosunkowo łatwa i pozwala cieszyć się smacznymi liśćmi przez wiele lat. Sadzonki sadzimy grupowo (po 5-6 sztuk), ale nie wymagają dużo miejsca.
Ważne są dobre warunki gleboweczosnku niedźwiedziego: ziemia próchnicza, stale wilgotna, w zacienionym miejscu. Cebulki sadzimy od września do października – na głębokości ok. 5-10 cm.
Czosnek niedźwiedzi – uprawa w domu
Jeśli chcesz uprawiać czosnek niedźwiedzi w domu, a nie w ogrodzie, wybierz doniczkę o pojemności min. 3 l. Wypełnij ją żyzną, próchniczą glebą o lekko kwaśnym lub obojętnym odczynie.
Ziemia musi być stale wilgotna, ale konieczny jest drenaż (np. żwirek), by nie była mokra. Ważne jest również stanowisko czosnku niedźwiedziego, powinno być chłodne i cieniste – najlepszy wybór to północny parapet.
Czosnek niedźwiedzi – sadzonki
Sadzonki czosnku niedźwiedziego możesz kupić na targowisku (na straganach z ziołami), w niektórych warzywniakach, czasem w marketach, a także w sklepach internetowych. 25 cebulek czosnku niedźwiedziego to koszt ok. 15 zł.
Czosnek niedźwiedzi – właściwości
W tradycyjnej medycynie europejskiej czosnek niedźwiedzi jest traktowany jako zioło lecznicze. Jego liście stanowią bogate źródło witamin (A, C, E), minerałów (szczególnie siarki i żelaza), antyoksydantów, enzymów i aminokwasów. Literatura fachowa wskazuje na następujące właściwości czosnku niedźwiedziego:
- antyoksydacyjne,
- stymulujące trawienie – także przy zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, ponieważ czosnek niedźwidzi działa żółciopędnie,
- antybiotyczne – przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybicze, szczególnie wobec szczepów Salmonella enteritidis, Pseudomonas aeruginosa oraz Escherichia coli, a także drożdży Candida albicans i Saccharomyces cerevisiae,
- detoksykujące (oczyszczające) organizm,
- wspomagające układ krwionośny (rozrzedzające krew, obniżające ciśnienie krwi i poprawiające cyrkulację krwi w naczyniach krwionośnych),
- poprawiające parametry lipidowe krwi – obniżające poziom cholesterolu we krwi, przeciwdziałające zwapnieniu naczyń krwionośnych,
- oczyszczające drogi oddechowe – ponieważ czosnek niedźwiedzi ma właściwości wykrztuśne,
- wspierające gojenie się ran, trądziku i innych chorób skóry – ze względu na właściwości przeciwzapalne,
- regenerujące florę bakteryjną jelit po kuracjach antybiotykowych [1-3].
Ciekawostka: czosnek niedźwiedzi w dużej ilości zawiera adenozynę (20 razy więcej niż czosnek pospolity), czyli nukleozyd purynowy, który w medycynie znajduje zastosowanie jako lek przeciwarytmiczny [1].
Czosnek niedźwiedzi – przepisy
Cebule i liście czosnku niedźwiedziego służą jako przyprawy do rozmaitych potraw. Nadają się do spożywania na surowo, do gotowania, duszenia i marynowania. Możesz też suszyć je lub zamrażać.
Liście czosnku niedźwiedziego są szczególnie popularne w kuchni Podkarpacia, ale poniższe przepisy z czosnkiem niedźwiedzim cieszą się dużą popularnością w całej Europie.
Pesto z czosnku niedźwiedziego
Świetnie pasuje do makaronów, ryb czy pieczywa. Wystarczy zblendować liście czosnku z orzeszkami piniowymi, słonecznikiem lub pestkami dyni, dodać twardy ser (np. parmezan, grana padano), a całość zalać dobrą oliwą.
Składniki:
- 3 szklanki posiekanych liści czosnku niedźwiedziego,
- ½ szklanki pestek dyni, nasion słonecznika lub orzeszków piniowych,
- 2-3 łyżki tartego parmezanu, grana padano lub płatków drożdżowych (opcja wegańska),
- oliwa z oliwek extra virgin lub ulubiony olej tłoczony na zimno (tyle, by przykryła całość),
- sól i pieprz do smaku.
Jak przygotować?
- Czosnek niedźwiedzi umyj i posiekaj.
- Wszystkie składniki (poza oliwą z oliwek) zblenduj lub utrzyj w moździerzu, aż uzyskasz konsytencję pasty.
- Przełóż do małego, wyparzonego słoiczka i zalej oliwą albo olejem.
- Przechowuj w lodówce do 2 tygodni.
Masło z czosnkiem niedźwiedzim
To wprost idealny dodatek na bagietkę, tosta lub inne, podpiekane pieczywo. Ma delikatniejszy, a zarazem bardziej aromatyczny smak od zwykłego masła czosnkowego. Zrobisz je w kilka minut.
Składniki
- 100 g prawdziwego masła (1/2 standardowej kostki),
- 20 świeżych listków czosnku niedźwiedziego,
- sól i pieprz do smaku.
Jak przygotować?
- Masło z lodówki wyjmij na 30-60 minut wcześniej.
- Liście czosnku umyj i posiekaj.
- W naczyniu blendera umieść miękkie masło, sól, pieprz i liście czosnku.
- Całość zblenduj.
- Przełóż do małego, wyparzonego słoiczka.
- Przechowuj w lodówce do 2 tygodni.
Sałatka z czosnkiem niedźwiedzim
Do tego przepisu możesz wykorzystać świeże liście czosnku niedźwiedziego. Sałatka świetnie smakuje z pieczywem, zachwycisz nią wszystkich podczas grilla.
Składniki:
- 2 pęczki świeżych liści czosnku niedźwiedziego,
- 1 szalotka,
- 3 łyżki nasion słonecznika,
- kawałek ulubionego sera (może być kozi, camembert albo feta),
- 2 garści pomidorków koktajlowych,
- 2 łyżki oliwy z oliwek,
- 1 łyżka octu balsamicznego,
- 1 łyżka miodu,
- 1 łyżka soku z cytryny,
- 2 łyżki wody,
- sól i pieprz do smaku.
Jak przygotować?
- Liście czosnku umyj i posiekaj.
- Szalotkę obierz i pokrój w drobne piórka.
- Nasiona słonecznika podpraż na suchej patelni.
- Ser pokrój w grubą kostkę.
- Pomidorki umyj i przekrój na połówki.
- Przygotuj sos: oliwę z oliwek wymieszaj z octem balsamicznym, miodem, sokiem z cytryny i wodą, dopraw solą i pieprzem.
- W dużej misce połącz wszystkie składniki.
Zupa krem z czosnkiem niedźwiedzim
Aromatyczna, kremowa zupa z czosnkiem niedźwiedzim rozgrzeje Cię w chłodniejsze dni. Sprawdzi się zarówno w roli przystawki, jak i pełnoprawnego dania głównego.
Składniki:
- 2 pęczki liści czosnku niedźwiedziego,
- 1 cebula,
- ½ kg ziemniaków,
- 1 marchewka,
- 1 l bulionu warzywnego,
- 2 łyżki masła,
- sól i pieprz do smaku,
- opcjonalnie: kwaśna śmietana, grzanki.
Jak przygotować?
- Cebulę, marchewkę oraz ziemniaki obierz i pokrój w kostkę.
- W garnku rozpuść masło. Wsyp cebulę i ziemniaki, a następnie podsmażaj kilka minut, mieszając od czasu do czasu.
- Warzywa w garnku zalej bulionem i gotuj do miękkości.
- Kiedy warzywa staną się miękkie, wyłącz zupę i pozostaw przez chwilę do przestygnięcia.
- Czosnek niedźwiedzi umyj i posiekaj.
- Dodaj liście czosnku niedźwiedziego do zupy.
- Całość zblenduj na gładki krem.
- Możesz podawać zupę z kleksem kwaśnej śmietany i grzankami.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Przed wprowadzeniem zmian pod kątem swojego zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub innym specjalistą.
Źródła
Rozwiń źródła:
- Żywności, P. T. T., Małopolski, O., & Tarko, T. (2014). Właściwości produktów i surowców żywnościowych: wybrane zagadnienia. Oddział Małopolski Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności.
- Bienia, B., & Kozielska, E. Rośliny przyprawowe wykorzystywane w tradycyjnej kuchni Podkarpacia. Turystyka wiejska i dziedzictwo wsi w kontekście pandemii SARS-CoV-2, 95.
- Grygierzec, B. Uprawa i pozyskiwanie wybranych roślin zielarskich cz.2, Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Karniowicach.
- Sołtys-Lelek, A. (2007). Czosnek niedźwiedzi Allium ursinum L. ponownie w Ojcowskim Parku Narodowym. Chrońmy Przyr. Ojcz, 63(4), 84-88.
- Ivanova, A., Mikhova, B., Najdenski, H., Tsvetkova, I., & Kostova, I. (2009). Chemical composition and antimicrobial activity of wild garlic Allium ursinum of Bulgarian origin. Natural product communications, 4(8), 1934578X0900400808.
- Pavlović, D. R., Veljković, M., Stojanović, N. M., Gočmanac-Ignjatović, M., Mihailov-Krstev, T., Branković, S., … & Radenković, M. (2017). Influence of different wild-garlic (Allium ursinum) extracts on the gastrointestinal system: spasmolytic, antimicrobial and antioxidant properties. Journal of Pharmacy and Pharmacology, 69(9), 1208-1218.