W Polsce właściwości bluszczyku kurdybanka są znane i cenione od pokoleń. Roślina ta słynie z przyjemnego aromatu i zawartości licznych substancji aktywnych, co stanowi zasługę zawartego w niej olejku eterycznego. Możesz zbierać ją, gdy kwitnie, zwykle od kwietnia do maja.
Bluszczyk kurdybanek – właściwości
Bluszczyk kurdybanek (łac. Glechoma) – to roślina o bogatej tradycji w medycynie ludowej, która powszechnie występuje na całym obszarze Polski (zarówno w lasach, jak i na łąkach). Należy do rodziny jasnowatych (Lamiaceae Lindl.), a w zależności od regionu Polski jest znana także pod nazwami: kurdybanek, kondratek, kudroń, kocimonda.
Na przestrzeni wieków bluszczyk kurdybanek był wykorzystywany jako roślina lecznicza oraz przyprawowa [1]. Występuje w wielu staropolskich opracowaniach i jest opisywana jako surowiec zielarski, m.in. w publikacjach 1850 roku [2]. Dodawano ją np. do zup (zamiast pietruszki), stanowiła również powszechny składnik naparów, syropów i okładów.
Bluszczyk kurdybanek ma charakterystyczny, aromatyczny, korzenno-ziołowy zapach i gorzkawy, lekko cierpki smak. Nadaje się do jedzenia, choć warto zachować odpowiednie środki ostrożności (o których przeczytasz niżej).
Bluszczyk kurdybanek – na co?
W Polsce bluszczyk kurdybanek znalazł zastosowanie przede wszystkim kulinarne. Był spożywany w czasach głodu i klęsk nieurodzaju, dodawany do mięs i zup, a także uprawiony jako roślina miododajna. Przypisywano mu jednak również właściwości prozdrowotne, m.in. przeciwkaszlowe, moczopędne, wspierające trawienie i funkcjonowanie wątroby [2].
Miej na uwadze, że aktualnie bluszczyk kurdybanek nie ma statusu leku. Nie znajduje się w aktualnej Farmakopei (urzędowym spisie leków i surowców farmaceutycznych).
Niektóre publikacje popularnonaukowe lub o charakterze informacyjnym opisują jednak szerzej skład chemiczny i zastosowanie tej rośliny bluszczyku kurdybanka. Przykładem jest Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa PWN z 2000 roku.
Bluszczyk kurdybanek zawiera do 0,03% olejku eterycznego, który składa się m.in. z:
- pinkokamfenu,
- mentonu,
- pulegonu,
- germakrenu,
- mircenu,
- związków seskwiterpenowych (glechomafuran, glechomanolid),
- związków triterpenowych (w tym kwasu oleanolowego i ursolowego),
- garbników,
- fenolokwasów (rozmarynowego, kawowego, ferulowego),
- flawanoidów (pochodnych apigeniny, luteoliny i kwercetyny),
- kwasów organicznych,
- soli mineralnych [3].
Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa podaje również informacje, że napary i odwary z bluszczyka kurdybanka mogą:
- wspomagać wydzielanie soku żołądkowego,
- ułatwiać przepływ żółci,
- działać łagodnie zapierająco (przeciwbiegunkowo),
- mieć właściwości przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe [3].
Ponadto ta sama encyklopedia wskazuje na to, że bluszczyk kurdybanek ma właściwości:
- regenerujące błony śluzowe przewodu pokarmowego i skórę,
- wspierające funkcjonowanie wątroby [3].
W tomie II publikacji pt. „Zioła w medycynie”, autorzy opisują, że odwar z ziela bluszczyku kurdybanka może łagodzić świąd:
- należy zalać 1 łyżkę ziela ½ szklanki wody,
- następnie doprowadzić do wrzenia
- i gotować pod przykryciem przez 5 minut,
- odwarem można przemywać skórę kilka razy dziennie [4].
Ta sama publikacja opisuje właściwości bluszczyku kurdybanka w połączeniu z innymi ziołami leczniczymi, takimi jak liście szałwii, korzeń arcydzięgla na kaszel czy ziele macierzanki, liście babki lancetowatej, kwiat dziewanny, owoce kopru włoskiego, kwiat rumianku i liście szałwii na zatoki [4].
Jak wygląda bluszczyk kurdybanek?
Bluszczyk kurdybanek ma płożące (rozprzestrzeniające się poziomo tuż przy ziemi) łodygi, które osiągają długość do 60 cm. Jego liście mają kształt okrągławy, nerkowaty lub sercowaty i są drobne (osiągają długość 1-4 cm).
Roślina kwitnie od kwietnia do lipca. Wzniesione łodygi kwiatowe o czworokątnym przekroju mają zwykle 1-3 kwiaty, które są rozmieszczone w kątach liści. Niebiesko-fioletowy kielich kwiatów bluszczyku kurdybanka ma długość 5-7 mm i składa się z 5 elementów.
Bluszczyk kurdybanek – z czym można pomylić?
Niektóre osoby bez wiedzy i doświadczenia mogą pomylić bluszczyk kurdybanek z innymi, podobnymi roślinami, takimi jak:
- jasnota purpurowa (łac. Lamium purpureum L.) – rośnie bardziej w górę (jest wzniesiona), kolor jej kwiatów wpada bardziej w fuksję, a jej górne liście są owłosione, mają bardziej „sercowaty” kształt i często przebarwiają się na intensywny, bordowo-fioletowy kolor.
- przetacznik ożankowy (łac. Veronica chamaedrys L.) – jego kwiaty są promieniście symetryczne (przypominają małe gwiazdki) i mają bardziej granatową barwę, ponadto roślina ta ma też bardziej owalne liście,
- młode pędy bluszczu pospolitego (łac. Hedera helix L.) – jego liście są skórzaste, ciemnozielone, często z jasnym unerwieniem i pozostają zielone na zimę. Uwaga: bluszcz pospolity jest trujący, więc zachowaj szczególną czujność. Kurdybanek ma liście miękkie, cienkie.
Kiedy zbierać bluszczyk kurdybanek?
Bluszczyk kurdybanek najlepiej zbierać w okresie kwitnienia (zwykle od kwietnia do lipca), bo wtedy zawiera najwięcej cennych składników. W Polsce roślina ta występuje pospolicie w wilgotnych lasach oraz na łąkach, także nad brzegami rzek i jezior. Dobrze toleruje różne warunki środowiskowe.
Jeśli chcesz zbierać bluszczyk kurdybanek, unikaj miejsc, które są narażone na zanieczyszczenia, np. w przydrożnych zaroślach. Roślinę najlepiej zbierać suchą (w słoneczny dzień), ścinając całe pędy. Zebrany bluszczyk kurdybanek dokładnie umyj, aby usunąć z niego zanieczyszczenia powierzchniowe, następnie susz go w naturalnych warunkach, w cieniu i przewiewie.
Możesz samodzielnie zbierać zioła lub sięgać po gotowe produkty z bluszczykiem kurdybankiem. Mają one status suplementów diety, jednak nie są standaryzowane na zawartość substancji aktywnych [4].
Bluszczyk kurdybanek – opinie o tej roślinie
Bluszczyk kurdybanek zbiera liczne, pozytywne opinie, szczególnie wśród pasjonatów ziołolecznictwa.
„Jeden z najbardziej niedocenionych skarbów natury” – Kanał Cuda Natury na YouTube. – „Coraz częściej mówi się o jego działaniu przeciwalergicznym”.
„Napar z bluszczyku kurdybanka ma słomkowo-zielonkawy kolor, w smaku przypomina miętę, trochę szałwię” – mówią twórcy kanału Adolf Kudliński. – „Łagodzi stres, ponieważ działa podobnie jak melisa”.
„To roślina, która musi być w każdej domowej apteczce” – mówi Natalia Samarec z kanału Zdrowie Uroda Fitoterapia na YouTube. – „Słynie z tego, że poprawia procesy trawienne, ponieważ stymuluje produkcję soków trawiennych. Z tego powodu nie powinny jednak stosować jej osoby z wrzodami przewodu pokarmowego”.
Bluszczyk kurdybanek – kto powinien unikać?
Bluszczyku kurdybanka powinny unikać osoby, które mają wrzody przewodu pokarmowego [4], ponieważ roślina ta przyczynia się do zwiększonej produkcji soków trawiennych. Dodatkowo nie spożywaj bluszczyku kurdybanka, jeśli:
- masz alergię na rośliny z rodziny jasnowatych, takie jak mięta, bazylia, oregano czy szałwia,
- jesteś w ciąży albo karmisz piersią, ponieważ nie ma badań, które potwierdzałyby bezpieczeństwo rośliny w takim zakresie,
- masz określone dolegliwości zdrowotne – wtedy najpierw skonsultuj z lekarzem, czy możesz spożywać bluszczyk kurdybanek.
Bluszczyk kurdybanek – właściwości. Podsumowanie
Bluszczyk kurdybanek to roślina z rodziny jasnowatych, która dzięki bogactwu olejków eterycznych, garbników i flawonoidów była od pokoleń stosowana w polskiej kuchni i ziołolecznictwie. Choć kurdybanek znajduje się w aktualnej Farmakopei, zawarte w nim substancje aktywne mogą wykazywać korzystne właściwości, np. wspierające trawienie i układ oddechowy [1-4]. Tradycyjnie bluszczyk kurdybanek stosuje się w formie naparów i odwarów. Jeśli potrafisz odróżnić go od innych roślin, możesz zbierać go samodzielnie w okresie kwitnienia (od kwietnia do lipca). Choć według pasjonatów ziołolecznictwa kurdybanek jest cennym elementem domowej apteczki i kuchni, osoby z chorobą wrzodową, alergicy oraz kobiety w ciąży nie powinni go stosować.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Przed wprowadzeniem zmian pod kątem swojego zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub innym specjalistą.
Źródła
Rozwiń źródła:
Źródła:
- Łuczaj, Ł. (2007, September). Zapomniane dzikie rośliny pokarmowe południa Polskiczyściec błotny, paprotka zwyczajna, bluszczyk kurdybanek i ostrożeń łąkowy. In Dzikie rośliny jadalne: zapomniany potencjał przyrody. Mat. konf. Przemyśl-Bolestraszyce 13 września 2007 (pp. 183-199).
- Mroczek, A. (2025). Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea L.) w zielarstwie: tradycyjne i współczesne zastosowania lecznicze. Medycyna Nowożytna Studia nad Kulturą Medyczną, 31(Supl. 1), 341-369.
- H. Strzelecka, J. Kowalski (red.), Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa, Warszawa 2000, s. 65.
- Kaczmarczyk-Sedlak, A. Ciołkowski, Zioła w medycynie. Choroby skóry, włosów i paznokci, t. 2, PZWL, Warszawa 2020, s. 109.
Suplement diety to środek spożywczy, a nie produkt leczniczy. Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem.