Postbiotyki - Co to? Źródła i działanie

Postbiotyki to metabolity pożytecznych bakterii jelitowych, które są ważne dla kondycji Twojego mikrobiomu. Coraz więcej z nich stanowi składniki suplementów diety, np. maślan sodu, czyli sól sodowa kwasu masłowego. W tym artykule szerzej omawiamy właściwości i działanie postbiotyków.

Postbiotyk – co to takiego?

Postbiotyk to stosunkowo nowy termin, który w literaturze naukowej pojawił się ok. 15 lat temu. Oznacza metabolit mikrobiomu jelitowego, który stanowi składową ścian komórkowych określonych szczepów probiotycznych lub lizat i uwalnia się w wyniku rozpadu komórek bakteryjnych. W większości postbiotyki stanowią metabolity szczepów probiotycznych, np. Bifidobacterium breve, B. lactis, B. infantis, Bacteroides fragilis, Lactobacillus, Escherichia coli, Faecalibacterium prausnitzii [1-5].

Co istotne, postbiotyki różnią się od żywych komórek bakterii (probiotyków). Reprezentują martwe mikroorganizmy i ich metabolity, w szczególności rozpuszczalne czynniki, jakie wydzielają żywe baterie. Do postbiotyków zaliczamy m.in. enzymy, peptydy, kwasy organiczne czy polisacharydy [1-5].

Postbiotyki naturalnie produkuje zdrowa flora bakteryjna jelit, ale mogą one stanowić również składniki żywności funkcjonalnej i suplementów diety. Na ogół w technologii żywności są pozyskiwane w procesie fermentacji [1].

Postbiotyki a mikrobiom jelit

Twój mikrobiom jelitowy zawiera ok. 100 bilionów bakterii z 1000 różnych gatunków. Skład mikrobiomu jelit warunkuje biosyntezę korzystnych dla zdrowia metabolitów i bezpośrednio wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego [1].

Mikrobiom jelit nie jest jednak stały. Przez całe Twoje życie na jego skład wpływa szereg różnych czynników, takich jak:

mikrobiota matki,
sposób urodzenia,
żywienie w okresie niemowlęcym,
przebyte infekcje,
antybiotykoterapie,
dieta (np. wysoko przetworzona, która zawiera mało błonnika, wiąże się z uboższym mikrobiomem jelitowym),
przewlekły stres [1].

Zaburzenia mikrobiomu określamy stanem dysbiozy, natomiast eubioza opisuje stan równowagi mikrobiomu. Dla eubiozy mikrobiomu jelit kluczowe znaczenie mają zarówno probiotyki (żywe mikroorganizmy, głównie bakterie i drożdże), prebiotyki (specjalne rodzaje błonnika, który stanowi pożywkę dla probiotyków) i postbiotyki (metabolity probiotyków) [1].

Rodzaje postbiotyków

Na przestrzeni ostatnich lat naukowcy rozróżnili wiele rodzajów posbiotyków, które najłatwiej klasyfikować według budowy chemicznej:

enzymy – pozakomórkowa peroksydaza glutationowa, dysmutaza ponadtlenkowa, peroksydaza NADH eGPx,
lipidy – krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA): kwas masłowy, kwas octowy, kwas propionowy, plazmalogeny,
białka – laktocepina, białko p40, białko p75, bakteriocyny, peptydoglikany (komponenty bakteryjne),
sacharydy – egzopolisacharydy,
witaminy i koenzymy – witaminy z grupy B, witamina K,
kwasy organiczne – kwas 3-fenylomlekowy, kwas octowy, etanol, izopropanol, izobutanol,
cząsteczki kompleksowe – muropeptydy, kwasy lipotejchojowe (komponenty bakteryjne),
inne – np. nadtlenek wodoru, pozakomórkowe substancje polimerowe [1].

Właściwości i zalety postbiotyków

Postbiotyki mają właściwości podobne do probiotyków [1], ale różni je określony skład chemiczny. Dzięki temu łatwiej ustalić ich bezpieczną porcję dzienną i wykazują dłuższy okres trwałości (nawet do 5 lat jako składniki żywności, napojów albo suplementów diety [2-6].

Dokładny sposób i wszystkie właściwości postbiotyków nie zostały jeszcze w pełni poznane [1]. Wiemy jednak, że postbiotyki są niepatogenne, nietoksyczne i oporne na hydrolizę (rozkład) przez enzymy układu pokarmowego [7].

Coraz więcej badań naukowych wskazuje na to, że produkowane w jelitach postbiotyki mogą:

stymulować mikrobiom jelitowy,
wspierać funkcje immunologiczne jelit,
chronić barierę jelitową,
zwiększać ekspresję genu, który odpowiada za produkcję mucyny jelitowej (głównego składnika śluzu, który wyściela jelita),
wpływać na metylację DNA,
hamować namnażanie się patogenów,
ograniczać stan zapalny i stres oksydacyjny,
niszczyć szkodliwe patogeny,
przeciwdziałają otyłości i nadciśnieniu tętniczemu,
działać antyproliferacyjnie przeciw komórkom nowotworowym okrężnicy,
obniżać poziom cholesterolu,
wspierać układ odpornościowy [1], [6], [7], [8].

Postbiotyki znajdują zastosowanie także w technologii żywności, przede wszystkim jako środki biokonserwujące. Występują m.in. jogurtach, kefirach, kiszonych warzywach, kombuchy, ziarnach soi, chlebie pełnoziarnistym [1].

Postbiotyki – preparaty

Postbiotyki zawierają niektóre suplementy naturalne, nie są to jednak probiotyki na jelita. Klasyczny probiotyk musi zawierać żywe bakterie, a postbiotyk to substancja nieożywiona.

Maślan sodu

Najpopularniejszy w ostatnich latach postbiotyk to z pewnością kwas masłowy, który w suplementach diety i żywności specjalnego przeznaczenia medycznego występuje jako maślan sodu – sól sodowa kwasu masłowego.

Maślan sodu w przewodzie pokarmowym łatwo ulega hydrolizie do aktywnej formy – kwasu masłowego. Kwas masłowy naturalnie występuje w zdrowych jelitach i stanowi on główną substancję, która dostarcza energię komórkom nabłonka jelitowego [11].

Więcej na temat maślanu sodu przeczytasz w artykule: Maślan sodu – na co pomaga? Opinie.

Witaminy i koenzymy (fermentaty)

Postbiotykami w preparatach mogą być również niektóre witaminy (np. z grupy B, witamina K), które producent otrzymał w drodze fermentacji z udziałem konkretnych szczepów bakterii. Wtedy jednak mowa nie o witaminach, a o fermentatach. Dobry przykład stanowi choćby:

fermentowana witamina B12,
witamina K2 w formie MK-7 (menachinon-7).

Inaktywowane bakterie

Tyndalizowane szczepy bakterii, np. Lactobacillus acidophilus, są znacznie mniej powszechne w suplementach diety, jednak zawiera je przede wszystkim żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Tyndalizacja to proces termicznego „uśpienia” (zabicia) bakterii, jednak w taki sposób, aby zachowały swoje właściwości.

Lizaty bakteryjne

Lizaty bakteryjne są otrzymywane dzięki liofilizacji nieaktywnych mikroorganizmów, np. Staphylococcus aureus lysatum cryodessicatum (CCM 7587), Staphylococcus epidermidis lysatum cryodessicatum (CCM 7588), Propionibacterium acnes lysatum cryodessicatum (CCM 7083).

Enzymy

Najczęściej spotykany w suplementach diety postbiotyk z rodzaju enzymów to dysmutaza ponadtlenkowa SOD – choć tylko składnik pochodzenia bakteryjnego możemy tak zaklasyfikować. Sama dysmutaza ponadtlenkowa, wyekstrahowana z roślin lub wątroby zwierzęcej bez udziału konkretnych bakterii probiotycznych, nie stanowi postbiotyku.

Co to są postbiotyki? Jakie są ich źródła i jak działają? Podsumowanie

Podsumowując, postbiotyki to niepatogenne i odporne na trawienie substancje, które stymulują mikrobiom, chronią barierę jelitową oraz wykazują silne działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne [1], [6], [7], [8]. Postbiotyki naturalnie produkuje zdrowa flora bakteryjna jelit, ale mogą one stanowić również składniki żywności funkcjonalnej i suplementów diety. Najpopularniejsze postbiotyki w suplementach to maślan sodu, lizaty bakteryjne i fermentaty witaminowe.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Przed wprowadzeniem zmian pod kątem swojego zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub innym specjalistą.

Źródła

Rozwiń źródła:

Postbiotyki – Co to? Źródła i działanie