Karczoch - właściwości, na co pomaga?

Karczoch słynie z właściwości wspierających trawienie, chroniących wątrobę i przeciwmiażdżycowych. To zasługa przede wszystkim zawartych w nim kwasów fenolowych (takich jak cynaryna), flawanoidów i inuliny. Pomagają one wydzielać żółć, obniżać cholesterol i przeciwdziałać stresowi oksydacyjnemu.

Karczoch – właściwości

Karczoch zwyczajny (łac. Cynara scolymus L.) to roślina uprawiana od czasów starożytnych, a w Polsce od XVII w. Choć stanowi tradycyjny składnik diety śródziemnomorskiej, pochodzi z terenów dzisiejszej Etiopii i dorasta do 2 m wysokości. Wyróżnia się dużą rozetą liściowatą, która składa się z długoogonkowych, głęboko wycinanych, klapowatych i pierzastodzielnych liści.

Część jadalna to tzw. serce karczocha, czyli mięsiste dno nierozwiniętego kwiatostanu oraz zmięśniałe nasady listków. Możesz spożywać je na surowo (w sałatkach), a także dusić, piec, smażyć, grillować, konserwować czy zamrażać. Z nasion karczocha produkowany jest olej, a surowiec zielarski stanowią świeże lub wysuszone liście karczocha (Cynarae folium). Ponieważ mają właściwości hepatoprotekcyjne i żółciopędne, często zawierają je zioła na wątrobę.

Jadalne części karczocha są niskokaloryczne – 100 g zawiera zaledwie 10 kcal, w tym 2-3% białka, 7-15% węglowodanów i 0,1% tłuszczu. Ponadto serce karczocha zawiera witaminy: (C, B1, B2, B6, A i E), a także minerały (potas, sód, fosfor, wapń, magnez i żelazo) [1].

Prozdrowotne właściwości karczocha to jednak zasługa innych od witamin i minerałów organicznych związków chemicznych, które w nim występują. Odpowiadają za nie:

kwasy fenolowe (kwas chlorogenowy, kwas kawowy, kwas 1,5-dikawoilochinowy zwany cynaryną) – karczoch to jedno z najbogatszych źródeł polifenoli o wysokiej biodostępności,
flawonoidy (skolimozyd, cynarozyd, luteolina),
gorzkie laktony seskwiterpenowe (cynaropikryna, dehydrocynaropikryna, cynaratriol, grosheimina),
garbniki,
błonnik rozpuszczalny (inulina) [1].

Trzeba mieć przy tym na uwadze, że dokładny skład chemiczny karczocha zależy od wielu czynników, takich odmiana (występuje zarówno karczoch zwyczajny, jak i karczoch hiszpański czy karczoch ostowy), warunków uprawy czy fazy rozwoju rośliny (liście należy zbierać, zanim rozwiną się kwiaty) [1].

Karczoch – na co pomaga?

Zgodnie z aktualną wiedzą naukową karczoch (szczególnie farmaceutyczne ekstrakty z liści karczocha) może pomagać na wiele aspektów zdrowotnych, takich jak:

wydzielanie żółci – związki występujące w karczochu mają właściwości zarówno żółciotwórcze, jak i żółciopędne, przez co mogą wspierać czynność wątroby i pęcherzyka żółciowego [1],
obniżanie cholesterolu – ekstrakty z karczocha mogą obniżać poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów we krwi, o czym więcej przeczytasz niżej [1-3],
przeciwdziałanie stresowi oksydacyjnemu – zdolność antyoksydacyjna koszyczków kwiatowych karczocha jest jedną z najwyższych odnotowanych wśród warzyw [1],
przeciwdziałanie miażdżycy – to zasługa antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych właściwości ekstraktu z karczocha, który wpływa na utlenione lipoproteidy niskiej gęstości i mediatory zapalne [4],
obniżanie poziomu glukozy – ze względu na polifenole występujące w karczochu [1], dlatego jest on polecany na diecie cukrzycowej,
ochronę wątroby – zwłaszcza przy obniżonej zdolności do trawienia tłuszczów, dlatego karczochy warto jeść również na diecie wątrobowej [5],
łagodzenie dolegliwości trawiennych – ze względu na działanie rozluźniające mięśnie gładkie [5],
stymulowanie apetytu – to zasługa przede wszystkim substancji gorzkich w karczochu [6].

Karczoch na cholesterol

Przegląd badań z lat 2000-2018 wskazuje, że luteolina, kwas chlorogenowy i inulina, które występują w karczochu, pomagają obniżać stężenie cholesterolu LDL (tzw. „złego cholesterolu), cholesterolu całkowitego i trójglicerydów w surowicy krwi. Nie ma natomiast wystarczających dowodów na to, że karczoch pomaga zwiększać poziom cholesterolu HDL (tzw. „dobrego cholesterolu) [2].

Warto przytoczyć ciekawe wyniki badania z 2008 roku, w którym wzięło udział 131 osób. Uczestnicy przez 12 dni spożywali 1280 mg standaryzowanego ekstraktu z karczocha dziennie. Już po tak krótkim czasie w porównaniu z grupą placebo wystąpiła niewielka, ale korzystna różnica w poziomie cholesterolu całkowitego [3].

Karczoch – tabletki

Karczoch, podobnie jak ostropest plamisty, to popularny składnik, który zawierają zioła lecznicze, szczególnie na wątrobę i trawienie. Tego rodzaju suplementy diety zwykle zawierają ekstrakty z karczocha w wysokich stężeniach i mogą być standaryzowane, np. na określoną zawartość cynaryny.

Popularne tabletki z karczochem to m.in.:

Herbapol Trawienie Karchocz tabletki – zawierają suchy wyciąg z karczocha standaryzowany na 5% cynaryny. Cena: 12,59 zł za opakowanie na 30 dni.
Aura Herbals Moja Wątroba tabletki – zawierają ekstrakt z karczocha zwyczajnego DER 4:1, co oznacza, że z 4 kg suszonych liści karczocha uzyskano 1 kg czystego ekstraktu. W składzie znajduje się również ekstrakt z ostropestu plamistego (70% sylimaryny), kurkuma mielona, ekstrakt z kurkumy DER 4:1 i L-leucyna. Cena: 37,90 zł za opakowanie na 60 dni.
Biowen Cholesterolovit Complex+ tabletki – zawierają ekstrakt z liści karczocha zwyczajnego DER 15:1, co oznacza, że z 15 kg suszonych liści karczocha uzyskano 1 kg czystego ekstraktu, standaryzowany na 5% cynaryny. W składzie znajdują się również ekstrakty z owoców pomarańczy bergamoty, bulwy czosnku pospolitego, kory cynamonowca cejlońskiego, nasion fermentowanego czerwonego ryżu, owocników z grzybów reishi, a także chrom. Cena: 79,99 zł za opakowanie na 90 dni.
EkaMedica Efime Karczoch Cynaryna 10% tabletki – zawierają ekstrakt z liści karczocha standaryzowany na 10% cynaryny. W składzie znajduje się również błonnik akacjowy. Cena: 29,90 zł za opakowanie na 60 dni.
Cynarex tabletki – zawierają suchy wyciąg z ziela karczocha, bez standaryzacji i wskaźnika DER. Cena: 23,82 zł za opakowanie na 10 dni.

Pamiętaj jednak, że o ile nie ma większych przeciwwskazań, by karczoch gościł w Twojej diecie, o tyle stosowanie tabletek dobrze jest skonsultować z lekarzem. Weź również pod uwagę pozostałe składniki suplementu.

Tabletki i kapsułki leżą na stole obok szklanki z wodą

Karczoch tabletki – skutki uboczne

Suplementy diety, które zawierają ekstrakty z karczocha, mogą powodować działania uboczne. U niektórych osób mogą wystąpić dolegliwości żołądkowo-jelitowe:

wzdęcia,
gazy,
biegunka,
uczucie pełności,
nudności.

Żeby minimalizować ryzyko skutków ubocznych, zacznij suplementować tabletki z karczochem w mniejszych porcjach dziennych. Obserwuj reakcje swojego organizmu i stopniowo dąż do porcji dziennej, jaką zaleca producent. Unikaj suplementacji na czczo i pij odpowiednie ilości wody.

Jeżeli skutki uboczne suplementacji nie ustępują, przestań stosować tabletki z karczochem i skonsultuj się z lekarzem.

Karczoch tabletki – przeciwwskazania

Nie każdy może suplementować tabletki z karczochem, nawet jeśli mają naturalny skład. Najważniejsze przeciwwskazania stanowią:

kamica żółciowa – kamienie w woreczku żółciowym i niedrożność dróg żółciowych,
alergia na rośliny astrowate – takie jak ambrozja, mniszek lekarski, nagietek, stokrotka i rumianek, bo wtedy istnieje ryzyko reakcji krzyżowej z karczochem,
ciąża i karmienie piersią – brakuje wystarczających dowodów naukowych na to, że suplementacja ekstraktów z karczocha jest bezpieczna w stanie ciąży i karmienia piersią,
choroby wątroby i nerek – szczególnie w fazie ostrej, gdy nie należy obciążać ich substancjami o właściwościach żółciopędnych i moczopędnych,
leki przeciwzakrzepowe – ekstrakt z karczocha może osłabiać ich działanie,
planowane operacje – należy przerwać suplementację na 2 tygodnie przed zabiegiem.

Jeżeli masz wątpliwości, czy możesz suplementować tabletki z karczochem, skonsultuj się z lekarzem.

Właściwości karczocha – na co pomaga? Podsumowanie

Karczoch to niskokaloryczne warzywo bogate w cenne związki aktywne, takie jak cynaryna, inulina i flawonoidy, które wykazują właściwości żółciotwórcze, antyoksydacyjne oraz przeciwzapalne. Dzięki nim karczoch może pomagać na pracę wątroby, trawienie tłuszczów oraz w naturalny sposób obniżać poziom cholesterolu we krwi. Choć roślina ta jest powszechnie stosowana w suplementach diety, lepiej skonsultuj z lekarzem, czy możesz je stosować. Warto natomiast uwzględnić jadalne części karczocha w swoim jadłospisie.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Przed wprowadzeniem zmian pod kątem swojego zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub innym specjalistą.

Źródła

Rozwiń źródła:

Karczoch – właściwości, na co pomaga?